XƏSTƏ KARTI
Stomatoloji anamnez formu: diş həkimi müalicədən əvvəl hansı sualları verməlidir
Qısa cavab. Stomatoloji anamnez müalicədən əvvəl xəstənin sağlamlığı haqqında toplanan məlumatdır. Ən vacib suallar bunlardır: allergiya (xüsusən keyidici dərmanlara, antibiotiklərə və lateksə), qəbul etdiyi dərmanlar (qan durulaşdıranlar və sümük dərmanları), ürək xəstəlikləri, diabet, qanaxma meyli, hamiləlik və əvvəlki keyləşmə və ya çəkilişdə olan problemlər. Anamnez ilk gəlişdə doldurulur, sonra hər gəlişdə qısa yoxlanılır və ən azı ildə bir dəfə yenilənir. Allergiya və risk qeydi xəstənin kartında hər dəfə görünən yerdə olmalıdır.
Anamnez niyə vacibdir
Diş müalicəsində keyidici dərman, antibiotik, qanaxma və stress var. Xəstənin sağlamlığı bunların hər birinə təsir edir. Səhv qərarın səbəbi çox vaxt bilikdən yox, verilməyən sualdan olur: xəstə qan durulaşdıran dərman qəbul edir, amma bunu «diş üçün vacib deyil» deyə demir.
Anamnez həm də klinikanın sənədidir: nəyin soruşulduğunu və xəstənin nə cavab verdiyini göstərir.
Əsas suallar və səbəbi
| Sual | Niyə soruşulur |
|---|---|
| Dərmana, keyidiciyə, lateksə allergiyanız varmı? | Reaksiya verən maddəni işlətməmək üçün |
| Hansı dərmanları daim qəbul edirsiniz? | Qanaxma, keyidici və antibiotik seçiminə təsir edir |
| Qan durulaşdıran dərman qəbul edirsinizmi? | Çəkiliş və cərrahiyyədə qanaxma riski |
| Osteoporoz və ya xərçəng üçün sümük dərmanı almısınızmı? | Çənə sümüyündə ağırlaşma riski |
| Ürək qüsuru, süni klapan, ürək əməliyyatı olubmu? | Bəzi hallarda müalicədən əvvəl antibiotik lazımdır |
| Diabetiniz varmı? | Sağalma ləngiyir, infeksiya riski artır |
| Qan təzyiqiniz yüksəkdirmi? | Keyidicinin seçimi və müalicənin vaxtı |
| Hamiləsinizmi və ya hamiləlik planlaşdırırsınızmı? | Rentgen, dərman və müalicənin vaxtı |
| Əvvəl keyləşmə və ya çəkilişdən sonra problem olubmu? | Təkrar riskin qarşısını almaq üçün |
| Yoluxucu xəstəlik varmı? | Klinikanın gigiyena qaydaları üçün |
Hər «bəli» cavabı üçün qısa izah sahəsi olsun: hansı dərman, hansı doza, nə vaxtdan.
Xüsusi diqqət tələb edən iki qrup
Sümük dərmanları. Osteoporoz və bəzi xərçəng növlərinin müalicəsində işlənən dərmanlar çəkilişdən sonra çənə sümüyündə ağır ağırlaşmaya səbəb ola bilər. Amerika Ağız və Üz-Çənə Cərrahları Assosiasiyasının mövqeyi bu riskin qiymətləndirilməsini və profilaktikanı əsas tutur (AAOMS, 2022). Ona görə sual dəqiq verilməlidir: «Sümük üçün iynə və ya həb almısınızmı?»
Ürək xəstəlikləri. Amerika Ürək Assosiasiyasının bəyanatına görə, antibiotik profilaktikası yalnız ən yüksək riskli xəstələrə tövsiyə olunur: məsələn, süni ürək klapanı və ya əvvəl infeksion endokardit keçirmiş xəstələr (AHA, 2021). Qərarı həkim verir, anamnez isə bu xəstəni əvvəlcədən göstərməlidir.
Bu yazı ümumi məlumatdır. Klinik qərar həkimin və müvafiq protokolların işidir.
Anamnezi necə toplamalı
- İlk gəlişdə tam forma. Xəstə formanı gözləmə otağında və ya gəlişdən əvvəl telefonda doldurur. Həkim cavablara baxır və «bəli» olanları xəstə ilə danışır.
- Hər gəlişdə qısa sual. «Son gəlişdən sağlamlığınızda və dərmanlarınızda dəyişiklik olubmu?»
- İldə bir dəfə yeniləmə. Uzun müddət gəlməyən xəstədən formanı yenidən doldurmağı xahiş edin.
- Xəstənin imzası və tarix. Formanın kim tərəfindən və nə vaxt doldurulduğu görünməlidir.
Anamnezi harada saxlamalı
Kağız forma qovluqda qalanda həkim onu növbəti gəlişdə görmür. Allergiya və risk qeydi xəstənin kartının elə yerində olmalıdır ki, kart hər açılanda görünsün. Anamnez sağlamlıq məlumatıdır və xüsusi kateqoriyalı fərdi məlumat sayılır: ona giriş yalnız müalicə ilə bağlı işçilərə açıq olmalıdır (Fərdi məlumatlar haqqında Qanun).
Elektron kartda başqa nələrin olmalı olduğu ayrıca yazıdadır: elektron xəstə kartında nə olmalıdır.
Tipik səhvlər
- Formanı yalnız ilk dəfə doldurmaq. Xəstə il ərzində yeni dərman başlaya bilər.
- «Xəstəliyiniz varmı?» kimi ümumi sual. Xəstə «yox» deyir, çünki dərmanını xəstəlik saymır. Dəqiq soruşun.
- Allergiyanı qovluğun içində saxlamaq. Vacib qeyd görünən yerdə olmalıdır.
- Assistentin görmədiyi anamnez. Keyidicini hazırlayan işçi də allergiyanı bilməlidir.
asisDENT-də bu var
asisDENT diş klinikası proqramının elektron xəstə kartında anamnez və allergiya qeydləri var: həkim onları müalicədən əvvəl görür, kağız qovluq axtarmır. Ətraflı: imkanlar.
Tez-tez verilən suallar
Anamnez formunu xəstə özü doldura bilərmi?
Bəli, xəstə özü doldurur, həkim isə «bəli» cavablarını onunla dəqiqləşdirir və qeyd edir.
Uşaq xəstədə anamnezi kim doldurur?
Valideyn və ya qanuni nümayəndə. Uşağın allergiyası və xroniki xəstəlikləri eyni qaydada soruşulur.
Xəstə sualı cavablandırmaq istəmirsə nə etməli?
Səbəbini izah edin: sual onun təhlükəsizliyi üçündür. İmtina edirsə, bunu formada qeyd edin.
Anamnezi nə qədər saxlamaq lazımdır?
Xəstənin tibbi sənədləri ilə birlikdə. Saxlama müddəti və qaydası üçün klinikanın daxili qaydasına və qanunvericiliyə baxın.